LOPA - Koruma Katmanları Analizi (Layers of Protection Analysis)

Risk temelli yaklaşımlara bir tamamlayıcı unsur olarak risk değerlendirmesinin bir kategorisi sistemin güvenliğinin doğrulanması ile ilgilenmektedir. Bu bağlamda amaç, sistemdeki güvenlik fonksiyonlarının ve bariyerlerinin yeterliliğini değerlendirmektir. Bazı risk değerlendirmesi yöntemleri bu yaklaşımı temel alır.


Özellikle kimya sanayi, nükleer sanayi veya petrol platformları gibi bazı tesisler için özellikle yetkili otoriteler tarafından yayımlanan mevzuatlarda kaza risklerinin analizine dair zorunluluklar bulunmaktadır, Örneğin; Seveso Direktifi gibi.. Bununla birlikte kalitatif risk değerlendirme yöntemleri, genel karakterde olup tüm tehlike tiplerini değerlendirmek için kullanılamazlar. Bazı durumlarada, belli tipteki ekipmanlar için riskin kabul edilebilir olup olmadığına dair oldukça sağlam bilgilere ihtiyaç bulunmaktadır.


Büyük endüstriyel kazaların kontrolü ile ilgili yaklaşımda (Seveso Direktifi) “yaralanmalara karşı yeterli koruma sağlanmalıdır“ ya da “sözkonusu risk olabildiğince azaltılmalıdır“ tipinde formülasyonlar bulunmaktadır. Alınan kontrol tedbilerinden neyin “yeterli” neyin “yeterli olmadığı”na ya da risklerden özellikle “mümkün olabildiğince” hangisinin azaltılmasına gerek olduğuna olduğu karar verilmesi istenilmektedir. İşte bu aşamada hem büyük endüstriyel kazalara sebebiyet verebilecek tesislerde risk değerlendirme yapacak uzmanlar için, hem de bu tesisler ile ilgili karar verme yetkisine sahip olan merciler için bir güçlük bulunmaktadır; bir proseste veya sistemde alınabilecek güvenlik sistemleri nereye kadar kabul edilebilir bir seviyededir.


Bu aşamada yapılacak olan rik analizlerinin birçok uygulamasında kantitatif değerlendirmeler kullanılmaktadır. Belli bir kazanın meydana gelme olasılığı ve sonuçlarının büyüklüğü hesaplanır veya tahmin edilir. Bundan sonra riskin kantitatif değeri tehlikenin kabul edilip edilmeyeceği noktasında verilecek kararda kullanılır, işte bu analizlerden en önemlisi ise Koruma Katmanları Analizi (LOPA)’dır.


Ancak unutulmamalıdır ki;


LOPA analizi kuralları RİJİT ve SERT bir risk analiz yöntemidir. Özellikle Seveso Direktifi çerçevesinde "Büyük Kaza Senaryosu" hazırlanmak için tercih edildiğinde proses emniyeti maliyetini artırır. Bunun en büyük nedeni ile bağımsız ve yedekli sistemleri şart koşmasıdır. Ayrıca operatör müdahalesine de mesafali yaklaşır ve çoğunlukla da analiz sonucunda operatör eylemi yerine proses ekipmanlarının otomatik aksiyonunuı gerektirir.


Bu konu ile ilgili LOPA ve FTA ile ETA analizini karşılaştırdığım diğer makaleme göz atmanızı önemle tavsiye ederim.


Kimya sanayii sistematik güvenlik çalışmalarında uzun bir geleneğe sahiptir. Güvenlik prensiplerinin kapsamlı bir özeti “Kimya Endüstrisinde Güvenli Otomasyon Rehberleri” (CCPS,1993) isimli yayında verilmiştir. Anılan yayın hem genel boyutları hem de otomatik ve proses kontrol sistemlerindeki güvenlik konusunda açıklamalar yapmıştır.


Kullanılan temel terim, açık şekilde tanımlanamamakla birlikte “koruyucu tabaka”dır. Bu “tipik olarak özel proses tasarımlarını, ekipmanını, idari prosedürleri, temel proses kontrol sistemini ve/veya ani olumsuz proses durumlarına karşı planlanmış önlemleri kapsamaktadır.