KRİTİK SİSTEMLER - Güvenilirlik, Kullanılabilirlik, Emniyet, Güvenlik, Korunabilirlik, (Critical Sys

Her teknolojik gelişmeyle birlikte yeni sorunlar ortaya çıktığı gibi bu yeni sistemlerinde ortaya çıkaracağı sorunlar bulunmaktadır. Tüm sistemlerin hatası kullanıcıyı zor durumda bırakır, ancak her hata çok ciddi ve uzun süreli hasarlara yol açmaz. Fakat bazı sistemlerin hatası ciddi ekonomik kayıplara, fiziksel hasarlara veya insan hayatını tehdit edebilecek sonuçlara neden olabilir. Güvenilirlik ise işte bu aşamada gündeme gelir ve güvenilirlik sorunları tek tek incelenmesi ve değerlendirilmesi gereken sorunlardır.

Teknolojik gelişmeler sonucunda özellikle makineler, proses kontrol ekipmanları, yangın sistemleri, otomatik söndürme sistemleri ya da organizasyonel bir sistem vb. tüm ekipmanlar ve fonksiyonlar için yapılacak risk değerlendirmelerinde güvenilirlik değerlendirmesi yapılması ihtiyacı doğmuştur. Özlellikle de Olay Ağacı Analizi, Güvenilirlik Analizi, Neden Sonuç Analizi, HAZOP vb. risk değerlendirme analizlerinde sistem analizi ve güvenilirlik değerlendirmelerinin büyük önem arz ettiği görülmektedir. İşte bu aşamda critical systems, mission-critical systems, business-critical systems, dependability, reliability, avaliability, safety, security kelimelerinin terminolojik tanımlaması da oldukça önem kazanmaktadır.



Özellikle; makine ve proses sistemleri için dependability, reliability, avaliability ve security kelimelerinin anlamları önem kazanmaktadır, ancak anlam kargaşı halen yaşanmaktadır.


GİRİŞ


İş ortamında “hata”, genelde uygun görülen, tasarlanan ve beklenen davranış standardından sapma olarak tanımlanmaktadır. Hatalı davranışlar sistem güvenliği ve sistem performansını azaltan ya da azaltma potansiyeli olan, istenmeyen veya uygun bulunmayan davranış biçimleridir. Hatalı davranışların hem insan faktörü hem de iş sistemi üzerinde neden olduğu sonuçlar iki açıdan önemlidir: Birincisi can kaybı, yaralanmalar, çalışanlar üzerindeki psikolojik etkiler gibi insan öğesine yönelik istenmeyen sonuçlardır. İkincisi ise üretim kaybı, üretim kesintisi, verimlilik azalması gibi iş sisteminde maliyet boyutu taşıyan durumlardır.


Tüm sistemler, prosesler ve ekipmanlar için ise bir yaşam döngüsü söz konusudur. Yaşam döngüsü içerisinde güvenilirliği ne kadar yüksek bir sistem tasarlamaya çalışırsanız bu seferde karşınıza maliyet kavramı gelmektedir. %100 güvenilirlik sağlanmış bir sistemin maliyetinin çok yüksek olacağı aşikardır, işte bu aşamada gündeme yaşam döngüsü maliyeti (life-cycle cost concept of management) boyutlarından birkaçı olan dependability, reliability, avaliability ve security fonksiyonlarının analitik olarak tanımlanması gelmektedir.


Bir başka deyişle günümüzde bu değerler niteliksel değil sayısal olarak ifade edilmekte, sistemlerin, makinelerin ve ekipmanların değerlendirmeleri de bu sayısal değerlere bakılarak yapılmaktadır. Ekonomik sistemlerin kurulması, maliyetleri minimize eden optimum işletme koşullarının (doğru yapılmış tasarım değerlerinde) sağlanması veya işletme sürecinde yaratılması, etkin ve sürekli hizmet verebilmek için bu değerlerin bilinmesi gerekmektedir. Modern işletme ve bakım mühendisliği sistemlerinin önemli unsurlarından biri olmakla birlikt