Ex Koruma ve Güvenlik Bütünlük Seviyesi (SIL) Arasındaki Bağlantı

Kimyasal proses sistemlerinde işletilebilirlik ve verimlilik yanında emniyet ve güvenilirlik son derece önemlidir. Bu durum ülkemizde ve yurtdışında yaşanan kimya sanayi kaynaklı kazalar ile açıkça gözükmektedir. Proses emniyet teknolojilerinin gelişiminin başlangıç hedefi kazaları ve özellikle de katastrofik kazları önlemektir. Bu amaca bağlı olarak çeşitli standartlar geliştirilmiş ve güvenilirlik üzerine stratejiler oluşturularak bir proseste güvenli işletmenin gerçekleştirilmesi amaçlanmıştır.


Patlamaya karşı korunma ve fonksiyonel güvenliğe yönelik önlemler proses tesislerinde sıkça kesişir ve çoğu kez birbirini tamamlar. Bununla birlikte ikisinin de ortak amacı hem çalışanların hem de halkın yaşamı, sağlığı ve çevreyi korumak ve prosesi güvenli şekilde işletmeye almaktır.


6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 29. maddesinde “İşletmeye başlanmadan önce, büyük endüstriyel kaza oluşabilecek işyerleri için, işyerlerinin büyüklüğüne göre büyük kaza önleme politika belgesi veya güvenlik raporu işveren tarafından hazırlanır. Güvenlik raporu hazırlama yükümlülüğü bulunan işveren, hazırladıkları güvenlik raporlarının içerik ve yeterlilikleri Bakanlıkça incelenmesini müteakip işyerlerini işletmeye açabilir.” denilmektedir. Büyük Endüstriyel Kazaların Kontrolü Hakkında Yönetmelik çerçevesinde üst seviyeli ve alt seviyeli işyerlerinin proseslerinde yeterli güvenliğin ve güvenilirliğin mevcut olduğunu ispatlamaları gerekecektir. Özellikle işletmeler kurulmadan önce fonksiyonel güvenlik ve ATEX direktifi gerekliliklerinin tasarım aşamasında değerlendirilmesi gerekecektir.


Fonksiyonel güvenlik standartları olan EN 61508 ve EN 61511 ise güvenlik sis­temlerinin doğru çalışmasına bağlı olarak proses güvenliği veya koruma seviyesinin bir parçasını tanımlar. Riski asgariye indiren ekipman ola­rak Güvenlik Enstrümanlı Sistem (Safety Instrumented System – SIS) tehlikeli bir olay oluştuğunda tesisin veya sistemin güvenliğini sağlamalıdır. Talep edil­diğinde Güvenlik Enstrümanlı Fonksiyon (Safety Instrumented Function -SIF) güvenilir şekilde çalışmalıdır; bunun anlamı koruma sisteminin tehlikeli arıza olası­lığı yeterince düşük olmalıdır. Ayrıca bu sistemde çalışan enstrüman, PLC ve son elemanlarında istenilen ve gerekli düzeyde SIL (Safety Integrity Level) sertifikasına sahip olmaları gerekmektedir.


İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelikmadde 5’de “İşveren; acil durumlarda enerji kaynaklarının ve tehlike yaratabilecek sistemlerin olumsuz durumlar yaratmayacak ve koruyucu sistemleri etkilemeyecek şekilde devre dışı bırakılması ile ilgili gerekli düzenlemeleri yapar.” denilerek proses sistemlerinde acil bir durumda proseste olumsuz durum yaratmayacak sistemlerin kurulması zorunluluğu işverene yükümlülük olarak verilmiştir.


1. ATEX Direktifleri ve Fonksiyonel Güvenlik Standartları (EN 61508 ve EN 61511)


1.1. ATEX Direktifleri ve Ülkemizdeki Mevzuat


Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Çalışanların Korunması Hakkında Yönetmelik, son olarak çıkartılan 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu çerçevesinde yeniden düzenlenerek 30.04.2013 tarihinde “Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik” olarak yayınlanmıştır. Patlayıcı ortamlarda kullanılabilecek ekipmanlarla ilgili detayları içeren 99/9/EC sayılı Avrupa Parlamentosu ve Konseyi Direktifi ise mevzua